Pszenica. Jęczmień. Żyto. Pszenżyto
W rozwoju pszenicy zwyczajnej (Triticum aestivum L.), jęczmienia zwyczajnego (Hordeum vulgare L.), żyta zwyczajnego (Secale cereale L.) i pszenżyta (Triticale), które należą do rodziny wiechlinowatych, występuje 10 głównych faz rozwojowych:
0 Kiełkowanie, 1 Rozwój liści, 2 Krzewienie, 3 Strzelanie w źdźbło, 4 Nabrzmiewanie pochwy liściowej liścia flagowego, 5 Kłoszenie, 6 Kwitnienie, 7 Rozwój ziarniaków, 8 Dojrzewanie, 9 Starzenie i zamieranie.
Okresy pomiędzy fazami, liczba liści oraz wysokość roślin w poszczególnych fazach zależą od indywidualnych cech gatunku, odmiany i innych czynników agroekologicznych.
Pierwsze rozkrzewienie pojawia się zwykle, gdy roślina ma już trzy lub cztery liście. Liczba rozkrzewień zależy od genotypu. Na przykład rośliny pszenicy zwyczajnej wytwarzają z reguły około sześciu rozkrzewień, przy czym rozkrzewienia pojawiające się już po wytworzeniu piątego liścia na pędzie głównym rzadziej wytwarzają kłosy. W tej fazie węzeł krzewienia wytwarza liczne korzenie przybyszowe.
Kiedy rozpoczyna się wydłużanie pędu, roślina kończy krzewienie, łodyga prostuje się, a pochwy liściowe grubieją. Wszystkie rozkrzewienia są wytworzone już przed fazą strzelania w źdźbło, a z rozkrzewień, które pojawią się po tej fazie, nie będzie plonu.
Dla zbóż ozimych strzelanie w źdźbło oznacza przejście rośliny z fazy wegetatywnej w generatywną, o czym świadczy uformowana mikroskopijna struktura kłosa, której zaczątek powstaje już w okresie tworzenia czwartego, piątego lub szóstego liścia. Na tym etapie rozwoju decyduje się już liczba kłosków na kłosie, a tym samym ostateczna wielkość kłosa.
W przekroju podłużnym źdźbła głównego widoczny jest mały kłos, który wraz z pojawianiem się kolejnych międzywęźli stopniowo wypychany jest ku szczytowi źdźbła. Liść flagowy pojawia się zwykle, gdy nad powierzchnią gleby znajdują się przynajmniej trzy kolanka.
W fazach rozwojowych BBCH 31 33 obserwuje się największą dynamikę wzrostu rośliny. Należy uważać, aby nie pomylić pierwszego kolanka właściwego z węzłem krzewienia.
Pojawienie się zawiązków liścia flagowego oznacza zakończenie wydłużania się źdźbła, a roślina wchodzi w fazę kłoszenia. W pochwie liścia flagowego widoczny jest już kłos.
Główna faza rozwojowa 0: Kiełkowanie
- 00 Suchy ziarniak
- 01 Początek pęcznienia, ziarniak miękki typowej wielkości
- 03 Koniec pęcznienia ziarniaka
- 05 Korzeń zarodkowy wydostaje się z ziarniaka
- 06 Korzeń zarodkowy wzrasta, widoczne włośniki i korzenie boczne
- 07 Koleoptyl (pochewka liściowa) wydostaje się z ziarniaka
- 09 Koleoptyl (pochewka liściowa) przebija się przez powierzchnię gleby (pękanie gleby)
Główna faza rozwojowa 1: Rozwój liści
- 10 Z koleoptyla (pochewki liściowej) wydostaje się pierwszy liść (szpilkowanie)
- 11 Faza pierwszego liścia
- 12 Faza drugiego liścia
- 13 Faza trzeciego liścia
- 14 Faza czwartego liścia
- 15 Faza piątego liścia
- 16 Faza szóstego liścia
- 17 Faza siódmego liścia
- 18 Faza ósmego liścia
- 19 Faza dzięwiątego lub więcej liści
Liść jest rozwinięty wówczas, gdy widoczny jest jego języczek (ligula) lub szczyt następnego liścia.
Krzewienie lub wydłużenie źdźbła może nastąpić wcześniej niż w fazie 13, wówczas opis jest kontynuowany w fazie 21.
Jeżeli strzelanie w źdźbło zaczyna się przed końcem krzewienia, opis jest kontynuowany w fazie 30.
Główna faza rozwojowa 2: Krzewienie
- 20 Brak rozkrzewień
- 21 Początek krzewienia: widoczne pierwsze rozkrzewienie
- 22 Widoczne dwa rozkrzewienia
- 23 Widoczne trzy rozkrzewienia
- 24 Widoczne cztery rozkrzewienia
- 25 Widoczne pięć rozkrzewień
- 26 Widoczne sześć rozkrzewień
- 27 Widoczne siedem rozkrzewień
- 28 Widoczne osiem rozkrzewień
- 29 Koniec krzewienia, widoczna maksymalna liczba rozkrzewień
Główna faza rozwojowa 3: Strzelanie w źdźbło, wzrost pędu na długość
- 30 Początek wzrostu źdźbła: węzeł krzewienia podnosi się, pierwsze międzywęźle zaczyna się wydłużać, szczyt kwiatostanu co najmniej 1 cm nad węzłem krzewienia
- 31 Pierwsze kolanko co najmniej 1 cm nad węzłem krzewienia
- 32 Drugie kolanko co najmniej 2 cm nad pierwszym kolankiem
- 33 Trzecie kolanko co najmniej 2 cm nad drugim kolankiem
- 34 Czwarte kolanko co najmniej 2 cm nad trzecim kolankiem
- 35 Piąte kolanko co najmniej 2 cm nad czwartym kolankiem
- 36 Szóste kolanko co najmniej 2 cm nad piątym kolankiem
- 37 Widoczny liść flagowy, ale jeszcze nierozwinięty
- 39 Faza liścia flagowego: liść flagowy całkowicie rozwinięty, widoczny języczek (ligula) ostatniego liścia
Główna faza rozwojowa 4: Nabrzmiewanie pochwy liściowej liścia flagowego (rozwój kłosa w pochwie liściowej)
- 41 Początek grubienia (nabrzmiewania) pochwy liściowej liścia flagowego, wczesna faza rozwoju kłosa
- 43 Widoczna nabrzmiała pochwa liściowa liścia flagowego
- 45 Końcowa faza nabrzmiewania pochwy liściowej liścia flagowego, późna faza rozwoju kłosa
- 47 Otwiera się pochwa liściowa liścia flagowego
- 49 Widoczne pierwsze ości
Główna faza rozwojowa 5: Kłoszenie
- 51 Początek kłoszenia: szczyt kwiatostanu wyłania się z pochwy, widoczny
- 52 Odsłania się 20% kwiatostanu
- 53 Odsłania się 30% kwiatostanu
- 54 Odsłania się 40% kwiatostanu
- 55 Odsłania się 50% kwiatostanu
- 56 Odsłania się 60% kwiatostanu
- 57 Odsłania się 70% kwiatostanu
- 58 Odsłania się 80% kwiatostanu
- 59 Zakończenie kłoszenia: wszystkie kłoski wydostają się z pochwy, kłos całkowicie widoczny
Główna faza rozwojowa 6: Kwitnienie
- 61 Początek kwitnienia: widoczne pierwsze pylniki
- 65 Pełnia kwitnienia: wykształconych 50% pylników
- 69 Koniec kwitnienia: wszystkie kłoski zakończyły kwitnienie, widoczne zaschnięte pylniki
Główna faza rozwojowa 7: Rozwój ziarniaków
- 71 Dojrzałość wodna: pierwsze ziarniaki wodniste, osiągają połowę ostatecznej wielkości
- 73 Początek dojrzałości mlecznej ziarniaków
- 75 Pełna dojrzałość mleczna: ziarniaki osiągają ostateczną wielkość, źdźbło nadal zielone
- 77 Dojrzałość późnomleczna ziarniaków
Główna faza rozwojowa 8: Dojrzewanie
- 83 Początek dojrzałości woskowej ziarniaków
- 85 Dojrzałość woskowa miękka: ziarniaki łatwo rozcierają się między palcami
- 87 Dojrzałość woskowa twarda: ziarniaki można łatwo łamać paznokciem
- 89 Dojrzałość pełna: ziarniaki twarde, trudne do podzielenia paznokciem
Główna faza rozwojowa 9: Starzenie i zamieranie
- 92 Dojrzałość martwa: ziarniaki bardzo twarde, nie można w nie wbić paznokcia
- 93 Ziarniaki luźno ułożone w kłosie, mogą się osypywać
- 97 Roślina więdnie i zamiera
- 99 Zebrane ziarno, okres spoczynku